تبلیغات
اداره تبلیغات اسلامی ماکو - تربیت اسلامی
 
سه شنبه 29 فروردین 1391 :: نویسنده : احمد صبوری

تربیت یکی از مؤثرترین عوامل درشکل گیری شخصیت انسان است و چنان چه مبنای نظری آن از صحت کامل برخودار باشد ، فرد وجامعه می توانند از آثار وپی آمدهای مطلوب و مثبت آن ، بهره هایی فراوان ببرند .


زندگى» و «تربیت» براى انسان دو مفهوم لازم و ملزوم یکدیگرند که بدون یکى، وجود دیگرى امکان ندارد. انسان تازمانى که زنده است به تربیت نیازمند است و او را تربیت مى‏کنند تا بتواند زندگى کند؛ زیرا زندگى، سازگارى با محیط طبیعى و اجتماعى است. البته همیشه سازگارى وجود ندارد، بلکه بعضى مواقع ناسازگارى نیز هست؛ این سازگارى، در صورتى سودمند خواهد بود که سازنده و مثبت باشد و پیدایش این نوع سازگاری، مستلزم تربیت صحیح است.

‏زندگى اجتماعى انسان، عبارت است از: یک سلسله روابط؛ و این روابط در صورتى سالم و سودمند خواهد بود که فرد از تربیت اخلاقى برخوردار باشد.

اسلام دینی همگانی است وکلمه دین از لحاظ نظری دارای عمق و معنای زیادی است زیرا دین به اعتقادها ، عبادت ها ، ارزش ها ، قاعده های رفتار ، نظام ها و تجربیات  مرتبط است .

فرایند تربیت اسلامی را می توان به سه عنصر اساسی تفسیر کرد: هستی ، انسان و زندگی

هستی از دیدگاه اسلامی مخلوق خداست و به صورت منظم خلق شده وحرکتش دارای هدف معینی است . هستی با همه زمین ، آسمان ، نجوم ، افلاک وهمه آنچه در آن است در یک سطح با هم در تعاملند وتوازن ، اعتدال وارتباط آنها حساب شده است به طوری که افزایش یا کاهش هر یک از عناصر ، در نظام طبیعت اختلال ایجاد می کند . پس تربیت اسلامی ترتیبی متوازن است یعنی جنبه نظری آن بر جنبه عملی یا بالعکس وهم چنین جنبه عینی آن بر جنبه ذهنی غالب نیست . اینها مبانی یک خلقت هدفمند ، واحد و متوازن است .

اما انسان موجودی است که برای تحقق هدفی خلق شده است . این هدف در اسلام ( عبادت خدا ) است و مقصود از عبادت تنها اقامه شعائر دینی مانند نماز نیست زیرا مثلاً جهاد وتحصیل در اندیشه اسلامی عبادت است پس دانش آمور ، وقتی وظایف تحصیلی خود را انجام می دهد وسرباز ، در جنگ با دشمن در حال عبادتند .

پس انسان در اندیشه اسلامی از جسم ، روح ، رفتار وعواطف تشکیل شده است و یک مخلوق بشری متوازن است وظیفه تربیت اسلامی ، توجه به این مخلوق با تمام ابعاد عقلی ، جسمی ، عاطفی ، اجتماعی و معنوی است و تربیت اسلامی از این نظر انسان را به منزله یک کل و واحدی مرتبط ، منسجم و  متوازن می داند و فقط به یکی از جنبه های انسان اهتمام نمی ورزد . برنامه‏هاى عملى همیشه مؤثرترین برنامه‏هاست؛ زیرا عمل، حکایت از ایمان عمیق انسان به گفتارش مى‏کند و سخنى که از دل برآید بر دل نشیند. مردم را با رفتار خود به حق رهبرى کنید، نه با زبان خویش. همیشه وجود الگوها و سرمشق‏هاى بزرگ در زندگى انسانها وسیله مؤثّرى براى تربیت و پرورش روحى آنان بوده است، به همین دلیل، پیامبران و پیشوایان معصوم(ع)، مهم‏ترین قسمت هدایت و تربیت را با عملشان نشان مى‏دادند.

آرى، براى تربیت معنوى و تزکیه روحى مردم ذکر نمونه و اسوه امرى ضرورى است که قرآن‏کریم به این موضوع اهمیت فوق‏العاده قایل شده است و کراراً به پیامبر اکرم مى فرماید: به یاد پیامبران بزرگ باش که برخوردار از این صفات برجسته انسانى و واجد فضایل و مکارم روحى بودند؛ البته روشن است که مقصود اصلى خطاب به مؤمنان و گروندگان به اسلام است که درس مقاومت و پایدارى و اخلاص و اعتقاد و عمل را از انبیا بیاموزند وگرنه پیامبر اکرم(ص) مقتداى تمام پیامبران و اولیا و معصومان(ع) است.

آدمى همیشه در پى آن بوده که انسان‏هاى نمونه و ایده‏آل را در جهان بیرون، مشاهده کند و با الگو گرفتن از آنان، رفتارهاى فردى و اجتماعى خود را سامان دهد؛ زیرا آنچه که انسان‏ها را در مسیر پرورش استعدادهاى خویش و سیر الى اللّه مدد مى‏رساند و پیشرفت و ترقى را میسر مى‏سازد، پیروى آگاهانه از اسوه‏ها و الگوهاست؛ چون انسان الگو و نمونه، راه‏هاى پرخطر و صعب‏العبورى که در پیش روى دیگر انسان‏هاست، به سلامت گذرانده و از پیچ و تابهاى آن و آفت‏هاى مسیر، همراهان و دوستان راه، علل و نحوه شتاب گرفتن و یا کند شدن و دیگر مشکلات، به خوبى آگاه است. از این‏رو، گفته‏اند: مدل‏سازى رفتارى و انتخاب الگو، یکى از نیازهاى اساسى انسان است.

خداوند متعال، که خالق انسان است و بر تمامى نیازهاى وى آگاهى کامل دارد، با برانگیختن پیامبران از میان خود مردم و معرفى پیشوایان معصوم )ع( و عالمان وارسته، این نیاز انسان را پاسخ گفته است. قرآن‏کریم نیز به صراحت تمام، پیامبر اسلام(ص) و را به عنوان الگو و اسوه معرفى نموده و مى‏فرماید: براى شما در پیامبر(ص) تأسى و پیروى خوبى است، مى‏توانید با اقتدا کردن به او خطوط زندگى خویش را اصلاح و در مسیر صراط مستقیم قرار گیرید.

اصولاً یکى از روشهاى مهم تربیتى که مورد تأکید اسلام بوده و اکنون مورد توجه روانشناسان واقع شده است، «روش الگویى» است؛ یعنى الگوپذیرى از بزرگان در شئون مختلف زندگى.

امام صادق(ع) فرمود: «من دوست ندارم مسلمانى بمیرد، مگر این که تمام آداب و سنن رسول خدا(ص) را ولو یکبار هم که شده، انجام داده باشد.»

الگوها، عامل تحرک انسان‏ها و پویایى حیات ایشان مى‏شوند و جامعه را از ایستایى و یا عقبگرد بازمى‏دارند: اسوه و الگو، قوه‏هاى خام و آرمیده درون انسان را به فعلیت درمى‏آورد و استعدادهاى نهفته را شکوفا مى‏سازد و از خمودى و خفتگى جلوگیرى مى‏نماید .

قرآن به تأثیرپذیرى انسان از محیط و شرایط گوناگون اذعان دارد و به او نسبت به تأثیرات آنها هشدار مى‏دهد. در مورد فرزند حضرت نوح (ع) خداوند به صراحت مى‏فرماید: او از اهل تو نیست؛ زیرا به دلیل متأثر شدن از عوامل محیطى ناصالح، از مسیر صلاح و درستى خارج شده است.  

خداوند متعال به ستایش از جوانان «اصحاب‏کهف» مى‏پردازد که با هجرت از محیط فاسد، خود را از عوامل محیطى ناسالم دور ساختند و ایمان خویش را حفظ کردند.

مى‏توان گفت: اقدام شجاعانه سحره فرعون در زیر پا گذاشتن موقعیت اجتماعى خود و ایمان آوردن به حضرت موسى(ع) الگوى توبه حقیقى براى دیگران مى‏شود.

به جهت اختصار چند نمونه از الگوهاى قرآنى را ذکر مى‏کنیم:

* یوسف، قهرمان مقاومت در مقابل شهوت .

* جوانان کهف، اسوه هاى مهاجرت در راه خدا براى رشد و هدایت.

* اسماعیل، نماد تسلیم در مقابل فرمان خدا.

* ابراهیم، الگوى فطرت جویى، عادت گریزى و بت شکنى .

* نوح، الگوى پایدارى و استقامت در تبلیغ دین .  

* ایّوب، قهرمان صبر و تحمّل در شداید روزگار.  

* داود جوان، نمونه شهامت و شجاعت در مبارزه با طاغوت.  

قرآن‏کریم در همه این موارد مى‏فرماید: «... اینان کسانى هستند که خدا هدایتشان کرده است، پس به هدایت آنان اقتدا کن....»

شرایط زندگی عامل اساسی است که قبل از هر چیز برای انسان خلق شده است به عنوان مثال : همه حیوانات اهلی برای خدمت به انسان ، غذا یا نقل و انتقال او  خلق شده اند و اینها تحت  تسخیر انسانند وتربیت اسلامی انسان و زندگی اش را مقدس می شمارد اما توصیه می کند که زندگی او در جنبه های مادی و معنوی متوازن باشد ، زیرا زندگی خوش آیند است  و نمایان ساختن این عنصر در تربیت اسلامی ضروری است .

ویژگی های تربیت اسلامی

تربیت انسان شایسته ، نقطه مشترک غالب شیوه های تربیتی ، اندیشه ( هم وطن شایسته ) است ولی هدف تربیت اسلامی ( انسان شایسته )  است واین هدف برزگ تر و فراگیرتر است و هدفی جهانی برای تربیت و تعلیم به حساب می آید پس تربیت اسلامی همچون تمدن اسلامی عبارت ا ست از نتیجه کنش و واکنش فر هنگ ها ، وآداب ملت های مختلفی که در سایه حکومت اسلامی و تحت تأثیر زبان عربی انسجام وارتباطی پیدا کرده اند .

2- داشتن اطلاعات مفید برای فرد و جامعه

3- توازن میان انواع شناخت ها  پس علوم نظری بیش از علوم عملی وبالعکس نیست

4- آموزش اجباری و رایگان : فراگیری علم بر هر مرد وزن مسلمان واجب است و تربیت اسلامی نوع آموزش اجباری  را تعیین نمی کند ، زیرا آموزش اجباری به جهت اختلاف شرایط حاکم بر جوامع ، متفاوت است .

5- تربیت مستمر : تربیت اسلامی همیشگی است ودر طول زندگی استمرار دارد

6- ایجاد فرصت های آموزشی یکسان : افراد جامعه اسلامی نه تنها در( تعلیم ) بلکه درهمه چیز مساویند .

7- هم زمانی آموزش و پرورش ، به کار گیری علم باید همراه ضوابط اخلاقی باشد

8- جایگاه علم وعالم ، معلم و اهتمام به آموزش ارزش بالایی دارد زیرا خداوند می فرماید یکو آیا کسانی که می دانند ، با کسانی که نمی دانند برابرند .

9- تأکید بر فراگیری علم مفدی وسازگار با ارزش های  اسلامی

10- تنوع شیوه های آموزش : راه های کسب معرفت در تربیت اسلامی متفاوت ، گسترده و عمومی است  از راه گوش ، قرائت ،  چشم و ... امکان پذیر است .

11- توجه به معنویت هدف تربیت اسلامی ایجاد ارتباط همیشگی میان انسان ها وخداوند است .

12- تربیت عاطفی ، یعنی رساندن فرد به مرحله ای از رشد عاطفی که فقط متنفر باشد ودر وقت غضب خشمگین نشود .

13- تأکید بر پذیرش عقیده های منطقی و مستدل ،  تربیت اسلامی توجه زیادی به ورزیدکی عقل از طریق استدلال مستمر ، یعنی راه فکر کردن ، به کار گرفتن برهان و اعتماد نکردن به گمان دارد .

12- توجه به تربیت جسمانی : اسلام به ارضای نیازهای مادی مثل خوردن ، آشامیدن و پوشیدن ، به شرط آن که با تربیت اسلامی متناسب باشد ، معتقد است وبه ورزش بدنی مثل شنا ، تیر اندازی و اسب سواری توصیه می کند وقوای جسمانی را در راه سعادت فردی واجتماعی به کار می گیرد .

در تربیت اسلامی جمع واجتماعی بودن اهمیت ویژه ای دارد . تربیت اجتماعی یعنی استقرار ارتباط میان فرد و جامعه است که در مسائل زیر نمایان می شود :

الف – رشد آگاهی فرد به مسئولیتش

ب- آشنایی با حقوق متقابل فردی وگروهی وتأکید بر وحدت جامعه

ج – تقویت روحیه مثبت نگری وانجام واجبات

و اینها خصلتهاى طبیعى و غریزى انسان است که در نظام تربیت اسلامى تعدیل و هدایت مى‏شوند، و بدیهى است که در کنار اینها استعدادهاى متعالى و گرایشهاى معنوى است که شخصیت حقیقى انسان را تشکیل مى‏دهد و به شیوه متعال و هماهنگ در تربیت اسلامى مورد توجه است.

 در متون آموزه‏هاى اسلامى نیز مراحل رشد و تربیت انسان در ابعاد مختلف جسمانى و روحانى و مادى و معنوى مورد توجه قرار گرفته است. قرآن‏کریم مراحل آفرینش انسان را از نقطه آغازین خلقت او یعنى هنگامى که خاک به صورت گیاه درآید و به مواد غذایى و سپس خون و نطفه مبدل گردد تا هنگامى که در عالم جنین به صورت علقه و مضغه و... درآید و آماده افاضه روح شود .

مدت آموزش در اسلام به اندازه عمر انسان است وخانه ( خانواده ) اولین مکان آموزشی است . اما  برای فرزندان افزون بر خانه ، ( مدارس کوچکی ) نیز وجود دارد که در آن جا خواندن ، نوشتن ، قرآن و حساب یاد می گیرند .

اما مکان آموزشی بزرگسالان ، مساجد است که در آن جا با انواع آموزش ها آشنا می شوند .

تمدن اسلامی از غنی ترین تمدن های جهان است .

نمادها واصول تهاجم در برابر تربیت متعدد است و تمامی جنبه های زندگی جدید را در بر می گیرد : تهاجم های اقتصادی ، نظام های اقتصادی را تغییر می دهد و زمینه های جدیدی در تولید ، صادرات ، هم کاری ، رقابت و ... برای بهره برداری ، مصرف و داد و ستد اقتصادی می گشاید

انسان به خاطر هواهای نفسانی به سرعت منحرف می شود . لذا باید برای رفتار و زندگی او برنامه ریزی کرد . امروزه تمام نظام های قراردادی به ناتوانی خود در رسیدن به خواسته هایشان اعتراف کرده اند ، ولی خداوند متعال امت اسلامی را یک برنامه فوق بشری متمایز ساخته است

بنا بر این ،در اسلام وجود انسان در این دنیا موقت و بعد مادی او رو به فنا است در حالی که بعد روحانی او جاودانه است ( به جاودانگی زندگی آخرت ) وانسان باید تلاش کند تا از خلال زندگی دنیا به آن برسد

در اسلام دانش و دانشمندان در خور تقدیر و احترامی شایسته اند .  

مسئله‌ی تربیت خیلی مسئله‌ی مهمی است. دنیا به علم توجه دارد. به تربیت توجه ندارد.

قرآن‏کریم یکى از روشهاى مؤثر در تربیت را «یاد مرگ و قیامت» دانسته است. این صحیفه آسمانى وقتى پیامبران الهى را به عظمت و بزرگى یاد مى‏کند، مى‏فرماید: یاد قیامت و سراى آخرت بود که آنها را به این مرتبه والا و مقام و منزلت عالى انسانى رسانید.

«به خاطر بیاور بندگان ما ابراهیم و اسحاق و یعقوب را صاحبان (دستهاى نیرومند) و (چشمان بینا) ما آنها را با خلوص ویژه

از پیامبر اکرم (ص) روایت شد که فرمود: «برترین زهد در دنیا یاد مرگ است و برترین عبادت یاد مرگ است و برترین اندیشه یاد مرگ است.»

و نیز فرمود: «زیرک ترین مردم کسى است که بیش تر به یاد مرگ باشد.»

«هر کس زیاد به یاد مرگ باشد، به اندک سرمایه دنیا راضى مى‏شود.»

«هر کس زیاد به یاد مرگ باشد، خداوند او را دوست دارد.»

برانگیختن حساسیت جامعه در رویارویی با ناهنجاری های اخلاقی

از موضوعات درخور توجه در روش های راهبردی اهل بیت (ع) درحوزه اخلاق، ایجاد حس مسئولیت پذیری و حساسیت در برابر شکستن هنجارهای دینی و اخلاقی است. اهتمام شدید اهل بیت (ع) به این مقوله، از مضمون بسیاری از احادیث اسلامی قابل پی گیری است.

بی گمان جامعه ای که در برابر شکستن هنجارهای اخلاقی، به مرور زمان شکل بی تفاوتی و مسئولیت ناپذیری به خود بگیرد، جامعه ای غفلت زده و آسیب پذیر خواهد بود. به راستی اگر کسی در برهه ای از زندگی در برابر هنجارشکنی عده ای از حریم شکنان، مهر سکوت بر لبان خویش زده و به صورت این که این هنجار شکنی ها ربطی به حریم خصوصی زندگی وی ندارد، از خود حساسیتی نشان ندهد، آیا               می تواند در درازمدت از این موج بر انداز در امان بوده و خود و خانواده اش را از تجاوز هنجار شکنان مصون دارد؟

مگر نه آن که شکستن حریم های دینی، در یک سطح متوقف نمی ماند و به مرور زمان به شکل ویروس به تمام اقشار جامعه سرایت خواهد نمود، پس چگونه است که ما این روش راهبردی و تأمین کننده ی سعادت جامعه را به بوته فراموشی سپرده و در لاک خویش سر فرود برده ایم؟!

پر واضح است که هر یک از مصادیق قطعی حریم شکنی(دین، ناموس، مال و شخصیت فردی و اجتماعی) درجامعه کنونی می تواند همانند غده ی سرطانی رشد کرده و سلامت اجتماع را با تهدید جدی رو به رو سازد. شکستن حریم عفت، حجاب، روابط سالم زن و مرد وترویج اختلاط و ده ها نمونه ی دیگر، در صورت عدم حساسیت به آن ها، تمام بدنه ی اجتماع را با سرعت تمام فرا خواهد گرفت و زمینه را برای تجاوز دشمنان و چپاول ثروت های کشور فراهم خواهد ساخت.

درسخنان اهل بیت (ع) پیش گیری از ناهنجاری های اخلاقی، به عنوان روش پیامبران و انسان های صالح معرفی گردیده است؛ چنان که با توجه به این تکلیف اصلی می توان درجامعه اسلامی بستر توجه به تکالیف دیگر را در سطحی فراگیر فراهم ساخت، تمام مذاهب و فرق را به ایمنی و آرامش رسانید، زمینه ی تجارت و مبادلات مالی صحیح را مهیا نمود، ظلم و ستم به دیگران را سرکوب کرد، جامعه را آباد ساخت و دشمنان حریم دین را به جای خویش نشانید و امور را سامان بخشید

در روش تربیتی اهل بیت(ع) یاد دهی قرآن به دیگران، دارای جایگاه بلندی است.

یکى از اهداف مهم شریعت انسان‏ساز اسلام و بعثت انبیا(ع) تربیت و تزکیه انسان است. قرآن‏کریم کامل‏ترین کتاب تربیتى و اخلاقى است و جامع‏ترین هدف‏ها و روش‏های تربیتى در ابعاد فردی و اجتماعى را در بردارد. با اندکى تدبر آیات این صحیفه آسمانى درمى‏یابیم که بهترین راه تربیت که مبتنى بر شناخت حقیقت انسان و همه نیازها و وجوه اوست، راه وحى است، راه سنت الهى و سنت معصومین (ع) است،

نتیجه

تربیت یعنی خروج از بدی‌ها. از چه خارج شویم. تربیت یعنی خروج از شرك به توحید. خروج از تفرقه به وحدت. خروج از كدورت به صفا. خروج از گناه به تقوا. خروج از جهل به علم. خروج از بخل به بخشش. خروج از غفلت به توجه. در یك كلمه تربیت یعنی خروج از ظلمات...

بعد از اینكه معنای تربیت را شنیدید، اهمیتش را بگویم. در قرآن بیشترین كلمه درباره‌ی خدا «الله» است. وقتی گفتی: «الله» رحمان هم هست. رحیم هم هست. صمد هم هست. حی و قیوم و خالق و باری و همه‌ی كمالات هست.

خداوند ، ربّ العالمین است

بعد از كلمه‌ی «الله» كه بالای هزار تا است خدا مربّی است. اصل تربیت كار خداست و كار انبیا است. و اگر تربیت نباشد كل هستی از بین می‌رود. یعنی اگر تربیت نشود، انسان حق را كنار می‌گذارد و دنبال هوا و هوس می رود .

مشكل اصلی مشكل این است كه علم و تكنولوژی و سواد و ماهواره و اینترنت پیشرفته است. هرچه اینها پیش می‌رود، تربیت خوب پیش نرفته است. مشكل ما همین است.

کار انسان  این است كه یك خرده خودش را ارزیابی كند. و بداند که در برابر اعمال و رفتار خود مسئول است و باید در قیامت جوابگوی آنها باشد

 

 

 

 

 زرین راهپیما

کارشناس اداره کل تبلیغات اسلامی استان کهگیلویه و بویراحمد






نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


پنجشنبه 22 تیر 1396 02:21 ق.ظ
It's a pity you don't have a donate button! I'd certainly donate to this outstanding blog!
I guess for now i'll settle for book-marking and adding your RSS feed to my
Google account. I look forward to brand new updates and will talk about this website
with my Facebook group. Chat soon!
جمعه 25 فروردین 1396 11:11 ق.ظ
I am regular reader, how are you everybody? This
post posted at this website is really nice.
شنبه 12 فروردین 1396 12:11 ق.ظ
I got this website from my buddy who shared with me concerning this web page and at the moment this time
I am browsing this website and reading very informative posts
at this place.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


اداره تبلیغات اسلامی ماکو
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : احمد صبوری
نویسندگان
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

كدهای جاوا وبلاگ




(wellcame خوش آمدید)
سلام